Πώς θα μειώσουμε την κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφών στα παιδιά;

Η κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφών έχει αυξηθεί εντυπωσιακά τις τελευταίες δεκαετίες, αποτελώντας πλέον σημαντικό μέρος της καθημερινής διατροφής πολλών παιδιών. Ως υπερεπεξεργασμένα χαρακτηρίζονται τα τρόφιμα που έχουν υποστεί έντονη βιομηχανική επεξεργασία, περιέχουν πολλά πρόσθετα (χρώματα, ενισχυτικά γεύσης, γλυκαντικά) και ελάχιστα ή καθόλου φυσικά συστατικά. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα τυποποιημένα σνακ, τα επεξεργασμένα δημητριακά πρωινού, τα έτοιμα γεύματα, τα αναψυκτικά και πολλά προϊόντα που στοχεύουν στα παιδιά.

Ποια παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο από τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα;

Η αυξημένη κατανάλωσή τους έχει συσχετιστεί με μεγαλύτερο κίνδυνο παιδικής παχυσαρκίας, μεταβολικές διαταραχές, αυξημένη πρόσληψη ζάχαρης, άλατος, κορεσμένων και τρανς λιπαρών, καθώς και χειρότερη ποιότητα διατροφής συνολικά. Έτσι λοιπόν η μείωση της κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφών στα παιδιά αποτελεί κρίσιμο στόχο τόσο για την υγεία όσο και για τη διαμόρφωση ισορροπημένων συνηθειών που θα τα συνοδεύουν ως ενήλικες.

Παρακάτω θα δούμε μερικές πρακτικές συμβουλές για να βοηθήσουμε τα παιδιά να μειώσουν την κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφών.

1. Δημιουργούμε ισχυρό διατροφικό πρότυπο στο σπίτι

Οι μελέτες δείχνουν πως οι διατροφικές συνήθειες των γονέων αποτελούν τον ισχυρότερο προγνωστικό δείκτη των επιλογών των παιδιών. Όταν οι γονείς καταναλώνουν συχνά φρέσκα τρόφιμα (φρούτα, λαχανικά, ολικής άλεσης, γαλακτοκομικά χωρίς ζάχαρη, σπιτικά γεύματα), τα παιδιά τείνουν να μιμούνται αυτές τις συνήθειες. Αυτό δεν σημαίνει ότι στο σπίτι πρέπει να απαγορεύονται οι υπερεπεξεργασμένες τροφές, αλλά ότι η συνολική ποιότητα της διατροφής πρέπει να κλίνει προς μη επεξεργασμένες επιλογές.

Πρακτικά:

• Τοποθετήστε φρούτα και ανάλατους ξηρούς καρπούς σε εμφανές σημείο.
• Περιορίστε την αγορά υπερεπεξεργασμένων σνακ καθώς η απουσία τους μειώνει αυτόματα την κατανάλωση.
• Καθιερώστε τα οικογενειακά γεύματα, τα οποία συνδέονται με καλύτερη ποιότητα διατροφής.

Γονείς προσοχή: Τα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας ξεπέρασαν εκείνα του υποσιτισμού για πρώτη φορά

2. Βελτιώνουμε τη διατροφική παιδεία των παιδιών

Τα παιδιά που μαθαίνουν να διαβάζουν ετικέτες αναπτύσσουν κριτική σκέψη απέναντι στα τρόφιμα. Η εκπαίδευση δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκη, αρκεί να μάθουν ότι μία λίστα συστατικών με πολλές άγνωστες λέξεις είναι ένδειξη υψηλής επεξεργασίας.

Σημεία-κλειδιά που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά:

• Λίγα συστατικά = καλύτερη ποιότητα.
• Ζάχαρη, σιρόπια, γλυκαντικά: ένδειξη ότι το τρόφιμο είναι χαμηλότερης ποιότητας.
• “Χωρίς ζάχαρη” δεν σημαίνει πάντα υγιεινό καθώς τα γλυκαντικά συχνά υποκαθιστούν την κανονική ζάχαρη.

Η εξοικείωση με αυτές τις πληροφορίες βοηθά τα παιδιά να λαμβάνουν πιο συνειδητές αποφάσεις.

3. Οργάνωση γευμάτων και σνακ

Πολλά παιδιά καταφεύγουν σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα απλώς γιατί αυτά είναι γρήγορα διαθέσιμα. Η οργάνωση θα σας βοηθήσει να υπάρχουν εναλλακτικές επιλογές.

Ιδέες εύκολων, ισορροπημένων σνακ:

• Φρούτα κομμένα σε μπουκιές
• Γιαούρτι με μέλι ή φρούτα
• Στικς λαχανικών με χούμους
• Σπιτικά ποπ κορν

4. Αντικαθιστούμε σταδιακά και δεν αφαιρούμε απότομα

Η απότομη απαγόρευση συχνά οδηγεί σε αντίθετα αποτελέσματα, αυξάνοντας την επιθυμία του παιδιού. Η σταδιακή αντικατάσταση είναι πιο αποτελεσματική.

Για παράδειγμα:

• Αντί για έτοιμα δημητριακά με γεύσεις προσφέρετε βρώμη με φρούτα.
• Αντί για συσκευασμένο κέικ προσφέρετε σπιτικό κέικ με λιγότερη ζάχαρη.
• Αντί για αναψυκτικά προσφέρετε ανθρακούχο νερό με λίγο φυσικό χυμό.

Σταδιακά, οι γεύσεις των παιδιών θα «εκπαιδεύονται» σε πιο φυσικές επιλογές.

Η αποφυγή υπερεπεξεργασμένων τροφίμων κατά τη δίαιτα μπορεί να διπλασιάσει την απώλεια βάρους

5. Εμπλέκουμε τα παιδιά στη διαδικασία του μαγειρέματος

Μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά που συμμετέχουν στην προετοιμασία γευμάτων καταναλώνουν περισσότερα φρούτα και λαχανικά και λιγότερα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα. Η συμμετοχή στη μαγειρική δημιουργεί αίσθημα αυτονομίας και θετική σχέση με το φαγητό.

Δραστηριότητες ανάλογα με την ηλικία:

• Προσχολική ηλικία: πλύσιμο λαχανικών, ανάμιξη υλικών.
• Σχολική ηλικία: ζύγισμα υλικών, στρώσιμο τραπεζιού.
• Προεφηβεία: συμμετοχή σε απλές μαγειρικές συνταγές.

6. Μειώνουμε την επιρροή της διαφήμισης

Τα παιδιά εκτίθενται σε χιλιάδες διαφημίσεις για υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα κάθε χρόνο. Ο περιορισμός της οθόνης ή η συζήτηση για το τι σημαίνει “διαφημιστικό κόλπο” ενισχύει την κριτική τους ικανότητα.

Συμπερασματικά, η μείωση της κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφών στα παιδιά δεν είναι θέμα αυστηρής απαγόρευσης, αλλά διαμόρφωσης ενός περιβάλλοντος που ενθαρρύνει φυσικές, θρεπτικές επιλογές. Με καλύτερη διατροφική παιδεία, σωστή οργάνωση, συμμετοχή στη μαγειρική και ισορροπημένα πρότυπα από τους γονείς, τα παιδιά μπορούν να υιοθετήσουν μια διατροφή που θα ωφελήσει την υγεία τους μακροπρόθεσμα.

Δρ Ευσταθία Παπαδά, RD     
Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, MSc, PhD     
Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στη Διατροφή,     
University College London (UCL)     
e-mail: efpapada@gmail.com