Τα παιδιά εκτίθενται σε επιβλαβές περιεχόμενο που ο εγκέφαλός τους δεν είναι έτοιμος να διαχειριστεί

Η έκθεση των παιδιών σε βίαιο και εθιστικό περιεχόμενο μέσω των social media αποτελεί όλο και μεγαλύτερο πρόβλημα. Πολλά παιδιά σήμερα χρησιμοποιούν πλατφόρμες όπως TikTok και Instagram ήδη από πολύ μικρή ηλικία, συχνά πριν οι εγκέφαλοι και οι συναισθηματικές τους δεξιότητες έχουν αναπτυχθεί πλήρως. Οι πλατφόρμες αυτές έχουν σχεδιαστεί ώστε να κρατούν την προσοχή τους όσο περισσότερο γίνεται, δημιουργώντας συνήθειες που δύσκολα μπορούν να διακοπούν, ειδικά στην εφηβεία.

Γιατί τα παιδιά έχουν εξοικειωθεί με τη βία;

Η έρευνα δείχνει ότι η συνεχής χρήση οθονών επηρεάζει την ανάπτυξη προσοχής, την ικανότητα συγκέντρωσης, τη διαχείριση συναισθημάτων και την υπομονή. Τα παιδιά εκτίθενται σε συνεχείς ερεθισμούς και σύντομες πληροφορίες, με αποτέλεσμα η αναμονή, η βαρεμάρα και η αυτορρύθμιση να μην αναπτύσσονται όπως θα έπρεπε. Αυτές οι συμπεριφορές εμφανίζονται πριν ακόμα οι βασικές δεξιότητες μάθησης και συγκέντρωσης έχουν εδραιωθεί.

Συχνά η χρήση των social media ξεκινάει πολύ νωρίς και επηρεάζεται από την πίεση των συνομηλίκων. Οι συνήθειες δημιουργούνται πριν τα παιδιά έχουν την ικανότητα να αξιολογήσουν τις συνέπειες ή να ρυθμίσουν τον χρόνο και την έκθεσή τους. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, όπως δυσκολία συγκέντρωσης, αυξημένο άγχος και αίσθημα ανησυχίας που δεν υποχωρεί.

Ειδικοί επισημαίνουν ότι η κοινωνική πίεση, η συνεχής χρήση οθονών και η σχεδίαση των πλατφορμών ως εθιστικές δημιουργούν συνθήκες που επηρεάζουν την ψυχική και σωματική ανάπτυξη των παιδιών.

Είδη ενδοσχολικής βίας: Λεκτική, σωματική, ψυχολογική, cyber bullying

Παρότι η προσωπική επιλογή και η αυτονομία είναι σημαντικές, τα παιδιά δεν επιλέγουν τις συνθήκες στις οποίες μεγαλώνουν. Η πρώιμη πρόσβαση στα social media και η συνεχής έκθεση σε ερεθίσματα διαμορφώνουν συνήθειες και προσδοκίες πριν καν τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν τις απαραίτητες δεξιότητες ρύθμισης και αυτοελέγχου.

Η αναγνώριση της σημασίας ηλικιακών ορίων σε άλλους τομείς – όπως η κατανάλωση αλκοόλ, τα τυχερά παιχνίδια, η οδήγηση και η συναίνεση – βασίζεται στην κατανόηση της αναπτυξιακής διαδικασίας του εγκεφάλου. Αντίστοιχα, η προστασία των παιδιών από επιβλαβές περιεχόμενο στα social media δεν είναι ζήτημα ηθικής κρίσης, αλλά αναγνώρισης των περιορισμών της ανάπτυξης των εγκεφάλων τους.

Η απουσία κατάλληλων ορίων δεν είναι ουδετερότητα· αποτελεί επιλογή να επιτρέπεται η συνεχής έκθεση σε περιεχόμενο που μπορεί να βλάψει τα παιδιά σε κρίσιμη φάση ανάπτυξης.

«Οι νέοι ενήλικες δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν, να ρυθμίσουν τα συναισθήματα τους και να αντέξουν την δυσφορία χωρίς να πιάσουν το τηλέφωνο. Και όταν οι άνθρωποι μιλούν για προβλήματα προσοχής, αυξημένο άγχος ή μια αίσθηση ανησυχίας που ποτέ δεν σταματά, δεν αναφέρονται σε μεμονωμένα περιστατικά. Περιγράφουν το μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα του να μεγαλώνεις μέσα σε ένα σύστημα που δεν απαιτούσε ποτέ από τον εγκέφαλο να επιβραδύνει», γράφει ο συγγραφέας Matt Lillywhite, περιγράφοντας μια πραγματικότητα γνωστή σε όλους μας.

Στέλλα Μάζη: «Η ενδοσχολική βία αποτελεί ένα κοινωνικό φαινόμενο, πολυπαραγοντικό και πολυεπίπεδο»

«Πάντα θεωρούσα τον εαυτό μου άτομο που προτιμά λιγότερους κανόνες. Δεν μου αρέσει η ιδέα να μου λένε πώς να ζω, και ποτέ δεν ήμουν άνετος με την παρέμβαση του κράτους εκτός αν κάτι είναι ξεκάθαρα προβληματικό. Συνήθως πίστευα ότι οι άνθρωποι πρέπει να κάνουν τις επιλογές τους, να μάθουν από αυτές και να αντιμετωπίζουν τις συνέπειες μόνοι τους. Αλλά γίνεται πιο δύσκολο να εφαρμοστεί όταν βλέπω πόσο νωρίς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εισέρχονται πλέον στη ζωή των ανθρώπων. Άλλωστε, περισσότερα από 800.000 παιδιά κάτω των πέντε ετών έχουν πλέον λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σύμφωνα με το Κέντρο Κοινωνικής Δικαιοσύνης », επισημαίνει ο Matt Lillywhite.

Τα παιδιά δεν επιλέγουν τις συνθήκες στις οποίες μεγαλώνουν. Η πρόσβαση έρχεται πρώτη. Οι συνήθειες ακολουθούν. Οι προσδοκίες προσαρμόζονται γύρω τους. Μέχρι να μιλήσει κάποιος για ευθύνη, το μοτίβο έχει ήδη εγκατασταθεί.

Ποια είναι τα αίτια της τεράστιας έκρηξης βίας μεταξύ των ανηλίκων;

Ήδη αναγνωρίζουμε τη σημασία των ηλικιακών περιορισμών σε άλλους τομείς της ζωής. Δεν αφήνουμε τα παιδιά να πίνουν γιατί γνωρίζουμε ότι το αλκοόλ επηρεάζει την κρίση. Περιορίζουμε τα τυχερά παιχνίδια γιατί στοχεύουν σε συστήματα ανταμοιβής που δεν έχουν αναπτυχθεί πλήρως. Και θέτουμε λογικά όρια ηλικίας για οδήγηση, εργασία και συναίνεση, γιατί η ανάπτυξη χρειάζεται χρόνο. Αυτά τα όρια δεν είναι ηθικές κρίσεις. Είναι αναγνώριση του τρόπου που λειτουργεί ο εγκέφαλος.

Είναι δύσκολο να υποστηρίξει κανείς ότι τα social media για παιδιά πρέπει να αντιμετωπίζονται διαφορετικά. Αφήνοντας τα πράγματα ως έχουν, δεν είμαστε ουδέτεροι· επιλέγουμε να εκθέσουμε τα παιδιά σε επιβλαβές περιεχόμενο σε μια περίοδο που ο εγκέφαλός τους δεν είναι ακόμη έτοιμος να το διαχειριστεί.