Νέα ελπίδα για τις γυναίκες με ενδομητρίωση; Τι δείχνουν τα νέα στοιχεία

Ενδομητρίωση ονομάζεται η κλινική αυτή κατάσταση, που χαρακτηρίζεται από τον εντοπισμό εστιών ιστού όμοιο με τον ενδομητρικό ιστό εκτός της ενδομητρικής κοιλότητας. Ο ιστός αυτός ονομάζεται ενδομητριωσικός ιστός και είναι δυνατόν να εντοπισθεί επί οποιουδήποτε οργάνου της κοιλιάς, αλλά συχνότερα στις ωοθήκες και στις σάλπιγγες.

Ποια είναι τα βασικά συμπτώματα της ενδομητρίωσης;

Τα βασικά συμπτώματα της ενδομητρίωσης είναι ο πόνος στην πυελική περιοχή και η υπογονιμότητα.

Ενδομητρίωση: Πώς επηρεάζει την γονιμότητα και τι πρέπει να κάνεις

Πώς γίνεται η διάγνωση της ενδομητρίωσης;

Η διάγνωση της ενδομητρίωσης είναι σε κάποιες περιπτώσεις προβληματική, καθότι παρουσιάζει εγγενείς δυσκολίες. Η διαδικασία της διάγνωσης της ενδομητρίωσης ξεκινάει φυσικά από τη λήψη ενός λεπτομερούς γυναικολογικού ιστορικού. Οι πληροφορίες, που λαμβάνονται έτσι δεν είναι πάντα ιδιαίτερα διαφωτιστικές, αφού τόσο ο πόνος στην πυελική περιοχή, όσο και η υπογονιμότητα δεν αποτελούν χαρακτηριστικά συμπτώματα μόνον της ενδομητρίωσης, αλλά και πλήθους άλλων παθολογικών καταστάσεων.

Τα τελευταία χρόνια ιδιαίτερη πρόοδος έχει σημειωθεί στο θέμα της διάγνωσης της ενδομητρίωσης τόσο μέσω υπερηχογραφικού ελέγχου (Daniilidis και συνεργάτες, 2022), όσο και μέσω μαγνητικής τομογραφίας (Roynard και συνεργάτες, 2024), ενώ χρήσιμη αιματολογική εξέταση στα πλαίσια της διάγνωσης της ενδομητρίωσης είναι και η μέτρηση των επιπέδων της πρωτεΐνης Ca 125 , η οποία συγκαταλέγεται στους λεγόμενους καρκινικούς δείκτες, ειδικά αν αυτή συνδυαστεί με τη μέτρηση άλλων ουσιών στο αίμα (Wu και συνεργάτες, 2025).

Πάντως, η τελική διάγνωση τίθεται κατά κανόνα μετά από λαπαροσκοπική επέμβαση. Δια της επέμβασης αυτής ο χειρουργός δύναται να εντοπίσει τις εστίες ενδομητριωσικού ιστού, τις οποίες φυσικά και αφαιρεί. Η εμπειρία μας σε λαπαροσκοπικές επεμβάσεις είναι πλέον ευρύτατη και οι επεμβάσεις του τύπου αυτού δεν ενέχουν ιδιαίτερη ταλαιπωρία για τη γυναίκα, αφού ο πόνος είναι ιδιαίτερα περιορισμένος, όπως περιορισμένη κατά κανόνα είναι και η παραμονή στο νοσοκομείο. Όμως η λαπαροσκόπηση δεν παύει να είναι μία επέμβαση και δεν είναι σκόπιμο να υποβάλλονται σε αυτήν όλες οι γυναίκες, για τις οποίες υφίσταται η υποψία, πως έχουν ενδομητρίωση…

Επομένως, μία μη επεμβατική εξέταση, δια της οποίας θα ήταν δυνατό να διαγνώσουμε με ακρίβεια την ενδομητρίωση χωρίς να χρειαστεί να υποβάλλουμε τη γυναίκα σε χειρουργική επέμβαση, θα μας ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη. Μία τέτοιου είδους εξέταση θα μπορούσε να βασίζεται στη μέτρηση των επιπέδων στο αίμα της κάποιου παράγοντα, ο οποίος είναι χαρακτηριστικός τις γυναίκες με ενδομητρίωση. Ένας τέτοιος παράγοντας – ιδανικά – θα εντοπίζεται στο αίμα της γυναίκας σε υψηλά επίπεδα, μόνον αν αυτή έχει ενδομητρίωση.

Έναν τέτοιο παράγοντα φαίνεται, πως εντόπισαν επιστήμονες στη Γαλλία…

Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τον πόνο της ενδομητρίωσης; (vid)

Πριν μιλήσουμε για τον παράγοντα αυτόν, χρήσιμο είναι να πούμε δυο λόγια για τη φύση του παράγοντα αυτού…

Οι πρωτεΐνες είναι τρόπον τινά τα «εκτελεστικά» μόρια, που καθορίζουν την ανάπτυξη του σώματός μας, αλλά και την εν γένει λειτουργία του. Η δομή τους εξαρτάται από τη δομή του DNA.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφερθούμε στο κλασσικό σχήμα της «ροής της γενετικής πληροφορίας», το οποίο απεικονίζεται παρακάτω:

• Το DNA μέσω της διαδικασίας, που ονομάζεται αντιγραφή «διπλασιάζεται», ώστε να διαμοιραστεί εξίσου μεταξύ των δύο κυττάρων, που θα προκύψουν από την κυτταρική διαίρεση
• Το DNA μεταγράφεται σε ένα παρόμοιο μόριο, το οποίο ονομάζεται RNA.
• Το RNA μεταφράζεται σε πρωτεΐνες, που είναι τα μόρια, τα οποία ρυθμίζουν τη λειτουργία του κυττάρου και κατ’ επέκτασιν και ολόκληρου του οργανισμού.

Επομένως, το RNA λειτουργεί ως ένας «ενδιάμεσος» μεταξύ του DNA και της σύνθεσης της πρωτεΐνης.

Όμως μας είναι εδώ και χρόνια γνωστό, πως κάποια είδη RNA δεν μεταφράζονται, δηλαδή δεν χρησιμοποιούνται, ως «πρότυπα» προκειμένου να δημιουργηθούν πρωτεΐνες και ονομάζονται «μη κωδικοποιητικά RNAs». Μεταξύ των μη κωδικοποιητικών RNAs περιλαμβάνονται και τα microRNAs, για την ανακάλυψη των οποίων μάλιστα έλαβαν το βραβείο Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής οι Victor Ambros και Gary Ruvkun το 2024 (Calin και συνεργάτες, 2024).

Τα microRNAs συμμετέχουν δια της λειτουργίας τους στη ρύθμιση έκφρασης συγκεκριμένων γονιδίων. Υπάρχουν διάφορα είδη microRNAs, τα οποία εντοπίζονται σε πλήθος φυσιολογικών ιστών. Φαίνεται δε, πως τα συγκεκριμένα μόρια εμπλέκονται και στην εκδήλωση παθολογιών, όπως ο καρκίνος ή οι καρδιοπάθειες (Goh και συνεργάτες, 2012).

Τι σχέση έχουν τα microRNAs με την ενδομητρίωση;

Εδώ και αρκετά χρόνια επιστήμονες διατύπωσαν την άποψη, πως κάποια microRNAs εκφράζονται με διαφορετικό τρόπο στις γυναίκες, που έχουν ενδομητρίωση (Cho και συνεργάτες, 2015; Meixell και συνεργάτες, 2022).

Έτσι ετέθη το ερώτημα μήπως θα ήταν δυνατόν η ανίχνευση των microRNAs αυτών σε βιολογικό υλικό της γυναίκας, να χρησιμοποιηθεί στα πλαίσια της διάγνωσης της ενδομητρίωσης. Ένα ειδικό τέτοιο test, που ανιχνεύει τα microRNAs, των οποίων η έκφραση έχει συσχετισθεί με την εκδήλωση της ενδομητρίωσης, στο σάλιο της γυναίκας είναι διαθέσιμο ήδη από το Φεβρουάριο του 2025 (Medscape, 2026). Δια της χρήσης αυτού του test οι επιστήμονες φιλοδοξούν να συντομεύσουν σημαντικά το διάστημα μέχρι τη διάγνωση της ενδομητρίωσης. Σημειώνεται, πως το διάστημα, που μεσολαβεί μεταξύ της πρώτης εκδήλωσης των συμπτωμάτων και της τελικής διάγνωσης της ενδομητρίωσης με λαπαροσκόπηση έχει υπολογιστεί, ότι έχει κατά μέσον όρο διάρκεια 6,7 ετών, ενώ σε μερικές περιπτώσεις αυτή ενδέχεται ακόμα και να ξεπεράσει τα 8 έτη (Nnoaham και συνεργάτες, 2011).

Όπως μάλιστα συμπεραίνουν οι συντάκτες σχετικής μελέτης με 971 συμμετέχουσες, το 77% των οποίων είχαν ενδομητρίωση, το συγκεκριμένο test διάγνωσης της ενδομητρίωσης έχει ακρίβεια σαφώς ανώτερη από τον υπερηχογραφικό έλεγχο ή τη μαγνητική τομογραφία (Bendifallah και συνεργάτες, 2025).

Έρευνα: Οι γυναίκες με ενδομητρίωση έχουν 4 φορές περισσότερες πιθανότητες να συλλάβουν

Η δημοσίευση τέτοιων ενθαρρυντικών στοιχείων προέτρεψαν επιστήμονες στη Γαλλία να οργανώσουν νέα μελέτη με 25.000 συμμετέχουσες, μεταξύ των οποίων θα συμπεριλαμβάνονται και 2.500 γυναίκες με ενδομητρίωση, προκειμένου να εκτιμηθεί περαιτέρω η κλινική αξία και η ακρίβεια της συγκεκριμένης εξέτασης. Το κόστος της μελέτης (σημειώνεται, πως το κάθε test στοιχίζει 839 ευρώ) θα καλύπτεται από το ασφαλιστικό σύστημα του κράτους και θα συνδράμουν περισσότεροι από 100 φορείς παροχής υγείας (Medscape, 2026).

Υπάρχουν όμως και αυτοί, που αμφισβητούν την εν τοις πράγμασι κλινική αξία της συγκεκριμένης εξέτασης, καθότι σημειώνουν, πως ναι μεν δια της μαγνητικής τομογραφίας δεν είναι δυνατόν να εντοπισθεί το 10% των εστιών ενδομητριωσικού ιστού, ειδικά αν αυτές είναι πολύ μικρές, αλλά η χειρουργική αφαίρεση τέτοιων μικρού μεγέθους εστιών είναι αμφίβολο το κατά πόσον θα ωφελήσει τη γυναίκα (Roynard και συνεργάτες, 2024). Οι «υποστηρικτές» της χρησιμότητας του test διάγνωσης της ενδομητρίωσης δια της ανίχνευσης microRNAs στο σάλιο της γυναίκας απάντησαν στη θεμιτή αυτή αμφιβολία, η οποία διατυπώθηκε στο Συνέδριο για την Υγεία της Γυναίκας, που διοργανώθηκε στο Παρίσι από τις 24 έως τις 26 Σεπτεμβρίου του 2025 (Women’s Health Conference 2025) , λέγοντας, πως δια της εξέτασης αυτής η γυναίκα θα είναι σε θέση να γνωρίζει άμεσα και με ακρίβεια αν τελικά πάσχει από ενδομητρίωση ή όχι. Όμως ακόμα και ένα «θετικό» για ενδομητρίωση test σε καμία περίπτωση δεν θα έπρεπε να εκλαμβάνεται αυτομάτως ως λόγος υποβολής της γυναίκας σε χειρουργική επέμβαση (Medscape, 2026).

Πόσο δύσκολο είναι να μείνετε έγκυος αν έχετε ενδομητρίωση

Δείτε στο παρακάτω video πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τον πόνο της ενδομητρίωσης!

Δρ ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΚΩΝ. ΛΥΓΝΟΣ, MSc, PhD
ΜΑΙΕΥΤΗΡ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ
Master of Science University College London
Διδάκτωρ Μαιευτικής Γυναικολογίας
www.eleftheia.gr

^{Ενδεικτική βιβλιογραφία}

^{Bendifallah S, Roman H, Suisse S, Spiers A, Petit E, Delbos L, Dabi Y, Touboul C, Dennis T, Merlot B, Sauvanet E, Fauvet R, Jamard E, Clotilde H, Morgane P, Fedida B, Nyangoh K, Lavoué V, Roger CM, Lucas N, Darnaud T, Boudy AS, Genre L, Leguevaque P, Akldios C, Benjoar M, Chantalat E, Tanguy Le Gac Y, Poilblanc M, Rousset P, Fernandez H, Golfier F, Descamps P. Validation of a Saliva Micro-RNA Signature for Endometriosis. NEJM Evid. 2025 Nov;4(11):EVIDoa2400195. doi: 10.1056/EVIDoa2400195. Epub 2025 Oct 28. PMID: 41147827.}

^{Calin GA, Hubé F, Ladomery MR, Delihas N, Ferracin M, Poliseno L, Agnelli L, Alahari SK, Yu AM, Zhong XB. The 2024 Nobel Prize in Physiology or Medicine: microRNA Takes Center Stage. Noncoding RNA. 2024 Dec 12;10(6):62. doi: 10.3390/ncrna10060062. PMID: 39728607; PMCID: PMC11679529.}

^{Cho S, Mutlu L, Grechukhina O, Taylor HS. Circulating microRNAs as potential biomarkers for endometriosis. Fertil Steril. 2015 May;103(5):1252-60.e1. doi: 10.1016/j.fertnstert.2015.02.013. Epub 2015 Mar 13. PMID: 25772772; PMCID: PMC4417410.}

^{Daniilidis A, Grigoriadis G, Dalakoura D, D'Alterio MN, Angioni S, Roman H. Transvaginal Ultrasound in the Diagnosis and Assessment of Endometriosis-An Overview: How, Why, and When. Diagnostics (Basel). 2022 Nov 23;12(12):2912. doi: 10.3390/diagnostics12122912. PMID: 36552919; PMCID: PMC9777206.}

^{Goh WW, Oikawa H, Sng JC, Sergot M, Wong L. The role of miRNAs in complex formation and control. Bioinformatics. 2012 Feb 15;28(4):453-6. doi: 10.1093/bioinformatics/btr693. Epub 2011 Dec 16. PMID: 22180412; PMCID: PMC3278756.}

^{Medscape - Saliva Test May Reshape Endometriosis Diagnosis - January 29, 2026.}

^{Meixell DA, Mamillapalli R, Taylor HS. Methylation of microribonucleic acid Let-7b regulatory regions in endometriosis. F S Sci. 2022 May;3(2):197-203. doi: 10.1016/j.xfss.2022.03.001. Epub 2022 Mar 30. PMID: 35560017.}

^{Nnoaham KE, Hummelshoj L, Webster P, d'Hooghe T, de Cicco Nardone F, de Cicco Nardone C, Jenkinson C, Kennedy SH, Zondervan KT; World Endometriosis Research Foundation Global Study of Women's Health consortium. Impact of endometriosis on quality of life and work productivity: a multicenter study across ten countries. Fertil Steril. 2011 Aug;96(2):366-373.e8. doi: 10.1016/j.fertnstert.2011.05.090. Epub 2011 Jun 30. PMID: 21718982; PMCID: PMC3679489.}

^{Roynard T., Fauconnier A., Fritel X., Le traitement chirurgical est-il efficace sur les douleurs liées à l’endométriose invisible à l’imagerie?, Gynécologie Obstétrique Fertilité & Sénologie, Volume 52, Issue 5, 2024, Pages 369-370, ISSN 2468-7189, https://doi.org/10.1016/j.gofs.2024.03.063. (https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2468718924001673)}

^{Women’s Health Conference 2025, Université Paris Cité, 24 – 26 September 2025}

^{Wu L, Yang Z, Chen H, Piao Y. Diagnostic accuracy of combination of CA125 for endometriosis: A network meta-analysis. Int J Gynaecol Obstet. 2025 Sep 9. doi: 10.1002/ijgo.70509. Epub ahead of print. PMID: 40923654.}