Τα μικρόβια του ενδομητρίου και η σημασία τους για τη γονιμότητα

Είναι εδώ και αρκετές δεκαετίες γνωστό, το ότι το ανθρώπινο σώμα «αποτελεί την κατοικία» βακτηρίων, η παρουσία των οποίων θεωρείται φυσιολογική και σε αρκετές περιπτώσεις και ωφέλιμη. Μάλιστα, έχει υπολογιστεί, πως ο πληθυσμός των βακτηρίων, που εντοπίζονται σε διάφορα μέρη του σώματός μας είναι 10 φορές μεγαλύτερος από τον αριθμό των κυττάρων μας με την πλειονότητα αυτών να εντοπίζονται στο γαστρεντερικό μας σύστημα (NIH HMP Working Group, 2009). Έχει μάλιστα διατυπωθεί η υπόθεση, πως το βάρος του πληθυσμού των βακτηρίων, που «συμβιώνει» με τα κύτταρα του σώματός μας αντιστοιχεί ακόμα και στο 1% με 3% του σωματικού μας βάρους (Moreno και συνεργάτες, 2016)!

Χάρη στην πρόοδο της γενετικής έχει ξεκινήσει μία «χαρτογράφηση» του ανθρωπίνου μικροβιώματος. Παράλληλα γίνονται προσπάθειες να διερευνηθεί η πιθανότητα «διασύνδεσης» διαταραχών του μικροβιώματος με την εκδήλωση παθολογιών, όπως είναι ο αυτισμός, ο καρκίνος, οι διαταραχές στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος («ανοσοποιητικό» ονομάζεται το «σύστημα αμύνης» του οργανισμού απέναντι σε μικρόβια, ιούς ή τον καρκίνο), αλλά και παθολογίες της καρδιάς. Ο κάθε άνθρωπος φαίνεται, πως έρχεται σε επαφή με τα βακτήρια του μικροβιώματος, τα οποία και «αποικίζουν» το σώμα του ήδη από την αρχή της ζωής τους. Η δε «σύνθεση» του πληθυσμού των βακτηρίων του μικροβιώματος είναι «προσωπική» και «χαρακτηριστική» για το κάθε άτομο, ενώ αυτή είναι δυνατόν να παραμείνει απαράλλακτη για μεγάλα χρονικά διαστήματα, αλλά και να «αλλάξει» ανάλογα με τις συνθήκες, ενώ σαφώς επηρεάζεται και από τις περιβαλλοντικές συνθήκες, μέσα στις οποίες το άτομο κινείται. Χαρακτηριστικές «έδρες» μέσα στο σώμα, όπου εντοπίζεται μικροβίωμα είναι εκτός του εντέρου, η στοματική και η ρινική κοιλότητα, το δέρμα και φυσικά ο κόλπος (Integrative HMP/ iHMP Research Network Consortium, 2019) .

Λίγα λόγια για τα βακτήρια του ενδομητρίου…

Ενδομητρική κοιλότητα (βλ. εικόνα), είναι η κοιλότητα της μήτρας.

Η ενδομητρική κοιλότητα καλύπτεται από έναν εξειδικευμένο ιστό, που ονομάζεται ενδομήτριο. Τμήματα ενδομητρικού ιστού αναμεμιγμένα με αίμα εξέρχονται από την ενδομητρική κοιλότητα και μέσω του τραχήλου της μήτρας φθάνουν στον κόλπο και από εκεί εξέρχονται κατά την εμμηνορρυσία (τότε λέμε, πως η γυναίκα «έχει περίοδο» δηλαδή).

Στη συνέχεια το ενδομήτριο υπό την επιρροή ορμονών «αναγεννάται», ώστε περίπου δύο εβδομάδες από την πρώτη ημέρα της εμμηνορρυσίας να είναι έτοιμο να δεχθεί το έμβρυο, που θα δημιουργηθεί αν επιτευχθεί γονιμοποίηση του ωαρίου, που θα έχει απελευθερωθεί από την ωοθήκη. Αν δεν επιτευχθεί γονιμοποίηση, τότε δύο εβδομάδες αργότερα, μέρος του ενδομητρικού ιστού «ξεκολλάει» (ο επιστημονικός όρος είναι «αποπίπτει») από τα τοιχώματα της κοιλότητας και εξέρχεται από τον τράχηλο και έτσι έχουμε πάλι την εμμηνορρυσία.

Δείτε στο παρακάτω video, πώς αλλάζει το σώμα κατά την περίοδο!

Στο παρελθόν εθεωρείτο, πως μόνον το κατώτερο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας, δηλαδή ο κόλπος της, περιείχε μικρόβια, τα οποία και αποτελούν τη λεγόμενη «φυσιολογική κολπική χλωρίδα». Υπήρχε η άποψη, πως ο τράχηλος της μήτρας λειτουργούσε σας «φραγμός» και εμπόδιζε τα μικρόβια να «περάσουν» μέσα στην ενδομητρική κοιλότητα. Επομένως, η ενδομητρική κοιλότητα αντιμετωπιζόταν ως «στείρα» μικροβίων. Σήμερα όμως, χάρη στη χρήση ειδικών μεθόδων γενετικής, που μας έδωσαν τη δυνατότητα να εντοπίζουμε και να μελετάμε ακόμα και μικρούς πληθυσμούς βακτηρίων, είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, πως «φυσιολογική χλωρίδα» δεν βρίσκεται μόνον στον κόλπο της γυναίκας, αλλά και στην ενδομητρική κοιλότητα, αλλά και στις σάλπιγγες, έως και στις ωοθήκες. Έχει μάλιστα υπολογισθεί, πως το 9% με 10% του ανθρωπίνου μικροβιώματος «ζει» στο γυναικείο γεννητικό σύστημα. Ο πληθυσμός των βακτηρίων του ενδομητρίου είναι σαφώς μικρότερος από τον αντίστοιχο πληθυσμό των βακτηρίων του κόλπου, αλλά ενώ περιλαμβάνει και αυτός διάφορα είδη, θεωρείται πως το «υγιές» μικροβίωμα του ενδομητρίου «κυριαρχείται» από το είδος Γαλακτοβάκιλλος. Η σύνθεση και το πλήθος των βακτηρίων επηρεάζεται από παράγοντες, όπως είναι οι ορμόνες, η ηλικία της γυναίκας, η σεξουαλική της δραστηριότητα, αλλά και από τη γενικότερη κατάσταση της υγείας της (Kaluanga Bwanga και συνεργάτες, 2023; Karadbhajne και συνεργάτες, 2025; Stoyancheva και συνεργάτες, 2025.

Πώς μπορούμε να ελέγξουμε τα βακτήρια του ενδομητρίου;

Η διαδικασία λήψης δείγματος από το ενδομήτριο είναι απλή και ανώδυνη, και δεν διαφέρει ουσιαστικά από την «κλασσική» διαδικασία λήψης του test Παπανικολάου. Αφού καθίσετε στη γυναικολογική καρέκλα (βλ. εικόνα), ο ιατρός χρησιμοποιεί τον κολποδιαστολέα μίας χρήσης και βλέπει τον τράχηλο της μήτρας, ο οποίος είναι πρακτικά η «είσοδος» της ενδομητρικής κοιλότητας.

Στη συνέχεια εισάγει στον τράχηλο ένα πολύ λεπτό σωληνάκι, δια του οποίου αναρροφά το δείγμα από την ενδομητρική κοιλότητα, που θα σταλεί στο εργαστήριο προς εξέτασιν (Kaluanga Bwanga και συνεργάτες, 2023).

Η σύνθεση του πληθυσμού των βακτηρίων του ενδομητρίου επηρεάζει τη γονιμότητα;

Ενδιαφέρον έχει μελέτη, στα πλαίσια της οποίας αναλύθηκαν δείγματα από ενδομητρικό μικροβίωμα, τα οποία προέρχονταν από υπογόνιμες γυναίκες, οι οποίες υπεβλήθησαν στη διαδικασία της εξωσωματικής γονιμοποίησης. Οι συντάκτες της συγκεκριμένης μελέτης «διαχώρισαν» τα δείγματα σε δύο κατηγορίες: σε αυτά, που περιείχαν Γαλακτοβακίλλους (Lactobacillus spp.) σε ποσοστό μεγαλύτερο του 90% και σε αυτά, που περιείχαν Γαλακτοβακίλλους σε ποσοστό μικρότερο του 90% και άλλου είδους μικρόβια σε ποσοστό μεγαλύτερο του 10%. Οι επιστήμονες παρατήρησαν, πως τα αποτελέσματα της θεραπείας ήταν σαφώς καλύτερα, όταν το ενδομητρικό μικροβίωμα είχε ποσοστό Γαλακτοβακίλλων μεγαλύτερο του 90%. Συγκεκριμένα, κατεγράφησαν τα εξής ποσοστά, όταν το μικροβίωμα περιείχε ποσοστό Γαλακτοβακίλλων μεγαλύτερο του 90% (σε παρένθεση αναγράφονται τα ποσοστά, που κατεγράφησαν, όταν το μικροβίωμα περιείχε ποσοστό Γαλακτοβακίλλων μικρότερο του 90%): ποσοστό εμφύτευσης 60,7% (23%), ποσοστό επιβεβαίωσης της κύησης 70,6% (33,3%), ποσοστό συνέχισης της κύησης 58,8% (13,3%) και ποσοστό γέννησης μωρού 58,8% (6,7%) (Moreno και συνεργάτες, 2016).

Σε αντίστοιχα συμπεράσματα κατέληξαν και συντάκτες άλλων μελετών, οι οποίοι «συμφώνησαν», πως η παρουσία ικανού πληθυσμού Γαλακτοβακίλλων στο ενδομήτριο αυξάνει τις πιθανότητες απόκτησης τέκνου (Stoyancheva και συνεργάτες, 2025), ενώ αντίθετα η παρουσία σε σημαντικούς αριθμούς παθολογικών βακτηρίων, όπως είναι το Ουρεόπλασμα (Shi και συνεργάτες, 2022), ο Αιμόφιλος ή ο Σταφυλόκοκκος (Moreno και συνεργάτες, 2022)αυξάνει τις πιθανότητες αποβολής.

Πώς μπορούμε να βελτιώσουμε τη σύνθεση του ενδομητρικού μικροβιώματος;

Αυξάνεται ο αριθμός των μελετών, οι συντάκτες των οποίων συστήνουν τη χορήγηση προβιοτικών δια της κολπικής οδού (π.χ. κολπικά υπόθετα με προβιοτικά), ενώ κατά περίπτωση και όταν υφίσταται η υπερβολική ανάπτυξη «παθογόνων» μικροβίων στα πλαίσια του ενδομητρικού μικροβιώματος ενδέχεται να γίνει σύσταση για ταυτόχρονη χορήγηση και αντιβιοτικών (Hiratsuka και συνεργάτες, 2026) .

Δείτε ΕΔΩ πότε είναι οι γόνιμες ημέρες σας!

Δρ ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΚΩΝ. ΛΥΓΝΟΣ, MSc, PhD
ΜΑΙΕΥΤΗΡ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ
Master of Science University College London
Διδάκτωρ Μαιευτικής Γυναικολογίας
www.eleftheia.gr

^{Ενδεικτική βιβλιογραφία}

^{Hiratsuka D, Matsuo M, Hirota Y. The Reproductive Tract Microbiome and Female Fertility: Dysbiosis, Disease Links, and Emerging Therapeutic Strategies. Fertil Steril. 2026 Jan 21:S0015-0282(26)00039-7. doi: 10.1016/j.fertnstert.2026.01.010. Epub ahead of print. PMID: 41577072.}

^{Integrative HMP (iHMP) Research Network Consortium. The Integrative Human Microbiome Project. Nature. 2019 May;569(7758):641-648. doi: 10.1038/s41586-019-1238-8. Epub 2019 May 29. PMID: 31142853; PMCID: PMC6784865.}

^{Kaluanga Bwanga P, Tremblay-Lemoine PL, Timmermans M, Ravet S, Munaut C, Nisolle M, Henry L. The Endometrial Microbiota: Challenges and Prospects. Medicina (Kaunas). 2023 Aug 25;59(9):1540. doi: 10.3390/medicina59091540. PMID: 37763663; PMCID: PMC10534531.}

^{Karadbhajne P, More A, Dzoagbe HY. The Role of Endometrial Microbiota in Fertility and Reproductive Health: A Narrative Review. Cureus. 2025 Feb 14;17(2):e78982. doi: 10.7759/cureus.78982. PMID: 40099081; PMCID: PMC11911285.}

^{Moreno I, Codoñer FM, Vilella F, Valbuena D, Martinez-Blanch JF, Jimenez-Almazán J, Alonso R, Alamá P, Remohí J, Pellicer A, Ramon D, Simon C. Evidence that the endometrial microbiota has an effect on implantation success or failure. Am J Obstet Gynecol. 2016 Dec;215(6):684-703. doi: 10.1016/j.ajog.2016.09.075. Epub 2016 Oct 4. PMID: 27717732.}

^{Moreno I, Garcia-Grau I, Perez-Villaroya D, Gonzalez-Monfort M, Bahçeci M, Barrionuevo MJ, Taguchi S, Puente E, Dimattina M, Lim MW, Meneghini G, Aubuchon M, Leondires M, Izquierdo A, Perez-Olgiati M, Chavez A, Seethram K, Bau D, Gomez C, Valbuena D, Vilella F, Simon C. Endometrial microbiota composition is associated with reproductive outcome in infertile patients. Microbiome. 2022 Jan 4;10(1):1. doi: 10.1186/s40168-021-01184-w. PMID: 34980280; PMCID: PMC8725275.}

^{NIH HMP Working Group; Peterson J, Garges S, Giovanni M, McInnes P, Wang L, Schloss JA, Bonazzi V, McEwen JE, Wetterstrand KA, Deal C, Baker CC, Di Francesco V, Howcroft TK, Karp RW, Lunsford RD, Wellington CR, Belachew T, Wright M, Giblin C, David H, Mills M, Salomon R, Mullins C, Akolkar B, Begg L, Davis C, Grandison L, Humble M, Khalsa J, Little AR, Peavy H, Pontzer C, Portnoy M, Sayre MH, Starke-Reed P, Zakhari S, Read J, Watson B, Guyer M. The NIH Human Microbiome Project. Genome Res. 2009 Dec;19(12):2317-23. doi: 10.1101/gr.096651.109. Epub 2009 Oct 9. PMID: 19819907; PMCID: PMC2792171.}

^{Shi Y, Yamada H, Sasagawa Y, Tanimura K, Deguchi M. Uterine endometrium microbiota and pregnancy outcome in women with recurrent pregnancy loss. J Reprod Immunol. 2022 Aug;152:103653. doi: 10.1016/j.jri.2022.103653. Epub 2022 Jun 9. PMID: 35717684.}

^{Stoyancheva G, Mihaylova N, Gerginova M, Krumova E. Endometrial Microbiome and Reproductive Receptivity: Diverse Perspectives. Int J Mol Sci. 2025 Nov 6;26(21):10796. doi: 10.3390/ijms262110796. PMID: 41226831; PMCID: PMC12609489.}